I na koniec mojej relacji z podróży po Gruzji garść informacji o tutejszych wspaniałych winach. W Gruzji jest dziesięć regionów winiarskich i osiemnaście apelacji. Dwie najważniejsze winorośle dla gruzińskich win to białe rkatsiteli i czerwone saperavi. Inne lokalne szczepy to m.in.: khikhvi, mtsvane kakhuri, chinuri, goruli mtsvane, tsolikouri, tsitska, khrakhuna, aleksandrouli, mujuretuli, kisi czy chkhaveri. Lokalnych szczepów jest ok. 530, z czego ok. 450 nadaje się do produkcji wina. Międzynarodowe szczepy sadzone na szerszą skalę to właściwie tylko: aligote, cabernet sauvignon, muscat i chardonnay, na bardzo mała skalę: pinot noir, malbec, cabernet franc, merlot, riesling czy syrah.
Przez kraj wiedzie winny szlak – Wine Route – dobrze oznakowany, łączący 76 najlepszych, najlepiej przygotowanych do przyjmowania turystów, winnic. Oczywiście na każdej winnicy robi się chachę.
Dwie ważne tradycje związane z winem w Gruzji to winifikacja w kvevri (nazywanej także chuci) i wznoszenie toastów. Najstarsze odnalezione kvevri – czyli wkopywane w ziemię gliniane dzbany, w których wino fermentuje, a potem dojrzewa – pochodzą z szóstego tysiąclecia przed Chrystusem, znaleziono je w górach Khrami. Jest ok. 50 rodzajów kvevri, a ich pojemności wynoszą od 50 do nawet 5000 l. Toasty to rytuał, często towarzyszący posiłkom, czy też ucztom, bo stoły są zastawione przekąskami. Piciu wina towarzyszą długie przemowy, życzenie sobie wzajemnie pomyślności i tradycyjne Gaumardżos, czyli Na zdrowie!
Gruzja to kolebka światowego winiarstwa, stąd prawdopodobnie pochodzi winorośl. Dzieje winiarstwa mają tu ok. 8000 lat. Odnalezione pestki winorośli z czasów neolitycznych wskazują na uprawy odmian z rodziny vitis vinifera sativa – czyli winorośli świadomie uprawianej przez człowieka.
