W małej miejscowości Ryńsk w gminie Wąbrzeźno, na północ od Torunia, zachował się piękny budynek XIX-wiecznej gorzelni, która ostatnio pełniła rolę młyna, a obecnie stoi zamknięta, tylko część zajmują pomieszczenia mieszkalne. Zakład zajmował powierzchnię 1200 mkw. Rozmawiałem chwilę ze starszym panem, który tu mieszka i uprawia niewielki ogródek, po podwórku biegają kury, w budzie pies. Wciąż jest wyposażenie młyna. Po gorzelni pozostały mury i długi komin.
Zbudowana w 1876 roku, prawdopodobnie przez hrabiego Józefa Mielżyńskiego. Czasów gorzelni nikt już nie pamięta. Ostatnim właścicielem młyna była założona w 1993 roku spółka z o.o. Młyn Ryński. Młyn działał do 2004 roku. W styczniu 2014 roku pojawiło się ogłoszenie z ofertą sprzedaży młyna: „Mam do sprzedania zabytkowy młyn z końca XIX w., położony w centrum miejscowości. Młyn pełnił swoją funkcję do 2004 roku jako pełnowartościowy zakład. W budynku znajdują się kompletne maszyny i urządzenia pozostałe po zakończonej produkcji”. Wraz z ogłoszeniem prezentowane są zdjęcia wnętrza i maszyn. Cena to 89 tys. zł.
W wiosce jest też zbudowany w XIV wieku kościół św. Wawrzyńca oraz dawny XVIII-wieczny dwór rodziny Działyńskich, a potem Mielżyńskich – dziś szkoła. Obok park krajobrazowy ze starymi drzewami. Na stronie ryńskiej szkoły można przeczytać: „W centralnej części parku znajduje się wielkopienny cis pospolity. Jak głosi legenda został zasadzony przez Mikołaja z Ryńska w 1397 roku. W części wschodniej rośnie sędziwy dąb, którego wiek określa się na ok. 350 lat”. Samo miasteczko może poszczycić się długą historią, tu w 1655 roku podpisano Układ w Ryńsku pomiędzy elektorem Brandenburgii i księciem pruskim Fryderykiem Wilhelmem I oraz szlachtą Prus Królewskich za zgodą króla Jana II Kazimierza w czasie potopu szwedzkiego. Jak podaje Wikipedia: „W myśl jego postanowień wojska brandenburskie miały obsadzić najważniejsze miasta tej prowincji z wyjątkiem Torunia, Elbląga i Gdańska w celu ich obrony przed wojskami szwedzkimi. Wypełnianie postanowień tego układu przerwało przejście elektora na stronę szwedzką 17 stycznia 1656 roku w Królewcu”. Ważną postacią w lokalnej historii był też XIV-wieczny rycerz, uczestnik walk z Zakonem Krzyżackim, Mikołaj z Ryńska herbu Rogala.
Gorzelnia czy też młyn parowy w Ryńsku wpisana jest do rejestru zabytków.
Gorzelnia / młyn, kościół i pałac w Ryńsku
