TŌSH Distillery w Těšeticach, zaledwie około jedenastu kilometrów od Ołomuńca, jest miejscem o niezwykłej historii związanej z pierwszą czechosłowacką whisky, a wcześniej przez kilka wieków z piwowarstwem.
W 1582 roku powstał tutaj browar związany z klasztorem Hradisko w Ołomuńcu. Mnisi warzyli piwo, a zachowane podziemne piwnice, wykorzystywane dziś do dojrzewania whisky, mają kilkaset lat. Browar działał aż do 1970 roku, kiedy jego miejsce zajęła przemysłowa produkcja alkoholi.
W czasach Czechosłowacji Těšetice stały się częścią dużego państwowego przedsiębiorstwa Seliko. W pobliskich Dolanach działała natomiast Likerka Dolany, założona jeszcze w 1877 roku. Oba zakłady były ze sobą związane i należały do najważniejszych producentów alkoholi w regionie. To właśnie w Těšeticach rozpoczęto na początku lat 70. eksperymenty z produkcją whisky według szkockiego modelu, ale z wykorzystaniem surowców z Hané. Pierwsza udokumentowana destylacja odbyła się w 1973 roku, a zaledwie kilka miesięcy później na rynek trafiła whisky King Barley. Najstarsza czeska marka whisky, która jest kontynuowana do dziś. W archiwum TŌSH zachował się nawet pierwszy dokument produkcyjny, obejmujący okres od 17 października do 18 grudnia 1973 roku i odnotowujący 2815 l wyprodukowanego alkoholu.
Warunki produkcji były dość niezwykłe. Słód sprowadzano ze słodowni w Bruntálu, a do fermentacji używano drożdży piekarskich. Historyczne fermentatory miały po 16 tys. l, lecz ze względu na wyjątkowo intensywne pienienie napełniano je tylko do ok. 10 tys. l. Powstawały przede wszystkim whisky blendowane, w których obok słodu jęczmiennego wykorzystywano pszenicę. Dojrzewanie odbywało się w stosunkowo dużych beczkach po winie, o pojemności około 260-320 litrów, wykonywanych przez bednarza z Brna, a także w beczkach po winach morawskich. Z czasem pojawiły się kolejne marki, w tym Gold Cock, która ostatecznie została przejęta przez Rudolf Jelínek, oraz marka Hammerhead, wykreowana przez Stock na bazie whisky wyprodukowanej w Těšeticach. W 1996 roku Seliko wypuściło niewielką partię dwunastoletniego single malta.
Po upadku komunizmu produkcja stopniowo wygasła i przez lata miejsce pozostawało w stanie uśpienia. W 2017 roku pojawił się tutaj Jiří Omelka, człowiek, którego droga do gorzelnictwa prowadziła przez piwo. Wcześniej współtworzył browar Chomout, a doświadczenie piwowarskie okazało się bardzo przydatne przy produkcji whisky. Do Těšetic trafił początkowo z pomysłem produkcji destylatu z piwa, poznał jednak byłego kierownika produkcji Likerki Dolany Aleksandra Zarivnije, który prowadził w tym miejscu małą gorzelnię pěstitelské pálení i posiadał prawa do marki King Barley. Omelka zdecydował się wskrzesić produkcję whisky w tym historycznym miejscu. W 2017 roku napełnił pierwsze cztery beczki whisky i założył TŌSH Distillery.
Sama nazwa TŌSH jest zresztą bardzo nieformalna. Nie kryje się za nią skomplikowany akronim ani historyczna nazwa. Pomysł wyszedł od żony Jiříego, Báry, która chciała, żeby nazwa była lokalna, krótka i łatwa do wymówienia także za granicą. „Tosh” kojarzy się z morawskim, potocznym określeniem wypicia kieliszka, a charakterystyczna kreska nad O miała dodatkowo pomóc w zachowaniu wymowy w języku angielskim.
Jęczmień odmiany Overture rośnie praktycznie za ogrodzeniem destylarni, u miejscowych rolników z Hané, następnie trafia do słodowni w Bruntálu, a po powrocie do Těšetic jest zacierany i fermentowany. Wykorzystywane są zarówno jęczmienie torfowane, jak i nietorfowane. Wyprodukowali kilka beczek z drożdżami chlebowymi, ale obecnie używają drożdży szkockich i drożdży do czerwonego wina. Fermentacja trwa 7-12 dni, w końcowym etapie zachodzi też fermentacja malolaktyczna. Destylarnia nadal korzysta z części historycznego wyposażenia Seliko. Stare stalowe alembiki mają miedziane wnętrza, a podstawowa konfiguracja obejmuje kocioł do pierwszej destylacji o pojemności ok. 850 l i drugi o pojemności około 350 l. Są ich dwie pary. Jeden zestaw alembików jest z 1970 roku, drugi z 1983 roku, oba powstały w zakładach Strojobal w Hradec Králové.
Najbardziej niezwykłym elementem destylarni pozostają jednak piwnice. Pod budynkami znajduje się obecnie magazyn mieszczący około 500 beczek, podczas gdy w czasach Seliko funkcjonował również większy magazyn, w którym mogło znajdować się ok. 3000 beczek. Temperatura w podziemiach utrzymuje się przez cały rok na poziomie 10-15°C, przy bardzo wysokiej wilgotności. Whisky dojrzewa tu w beczkach po bourbonie oraz beczkach STR przygotowywanych przez samą destylarnię.
Sercem oferty whisky są dziś dwie marki. King Barley jest kontynuacją historycznej whisky z Těšetic i powstaje z lekko torfowanego słodu. W aktualnej ofercie znajdują się m.in. wersja dojrzewająca w beczkach po bourbonie, King Barley STR Cask oraz King Barley z wykończeniem w beczce po imperialnym stoucie z krnowskiego browaru Nachmelená Opice. Drugą marką jest Lafayette, współczesna, nietorfowana whisky nastawiona na świeższy i bardziej owocowy profil. Występuje obecnie m.in. jako Lafayette 43%, Lafayette 44%, a także jako limitowana wersja Cask Strength.
Whisky nie jest jednak jedynym filarem TŌSH. Destylarnia produkuje szeroką gamę ginów, a wśród botaników obok jałowca, kolendry i dzięgla pojawiają się czeski mak, morawska jarzębina czy dzika róża. Obok klasycznego Moravian Dry Gin w ofercie są m.in. Modrý Gin, stworzony we współpracy z barmanami z ostrawskiego baru Modrá myš, Navy Strength 57%, trnkový gin z długo macerowanymi świeżymi śliwkami tarniny, leśny Gin Od lesa, Black Stuff Gin z czarną porzeczką, a także Birdy i Pink Birdy, przygotowane z myślą o barach i miksologii. Osobną kategorię stanowi Gina, czyli gin dojrzewający w beczkach po czerwonym winie. Aktualna edycja Gina 2022 spędziła ponad rok w beczce z francuskiego dębu po morawskim czerwonym winie. Najnowszym eksperymentem jest seria Spektrum, w której podstawowa kompozycja maku, jałowca i kolendry pozostaje stała, natomiast dodatkowe składniki i kolor zmieniają się wraz z sezonem.
Trzecim filarem są likiery. Najbardziej związany z historią regionu jest Jakamarus, którego receptura wywodzi się z okresu międzywojennego i opiera się na mieszance ziół i przypraw z całego świata, a gotowy likier dojrzewa w dębowych beczkach. W ofercie jest także King Barley Liqueur, czyli połączenie słodowej whisky, morawskiego miodu, cynamonu cejlońskiego oraz ziół i przypraw. Receptura likieru Bruno nawiązuje do tradycji dawnego klasztoru w pobliskich Dolanach i jest ziołowym aperitifem o gorzkawo-słodkim charakterze. TŌSH wykonuje również sezonowe i limitowane destylaty owocowe, w tym znakomitą śliwowicę, co jest naturalnym przedłużeniem tradycji morawskiego gorzelnictwa.
Destylarnia oferuje zwiedzanie z degustacją, kursy koktajlowe, zestawy degustacyjne, możliwość zakupu własnej beczki whisky, a także współpracuje z lokalnymi winiarzami, browarami i gastronomią. Głównym rynkiem pozostają Czechy, choć produkty trafiają również do Japonii i Hongkongu. Największą część sprzedaży stanowią obecnie gin i likiery.
